ترکیب بندی در طراحی چگونه انجام می شود؟

ترکیب بندی در هنرهای گوناگون به معنای تنظیم جایگاه اجزای اثر است که هنمند برای ایجاد وحدت و تناسب بین بخش های مختلف اثر خود به کار می برد.

برای مثال ترکیب بندی یک شهر، یک اثر معماری، یک اثر موسیقیایی، شعر و داستان، آثار نقاشی و عکاسی دارای ترکیب بندی ویژه ای هستند که هنرمند برگزیده است. 

تعادل، تقارن و ریتم از عواملی هستند که در کمپوزیسیون به آنها توجه می شود.

اصول ترکیب بندی

نسبت ها، مفاهیم و تعاریفی هستند که در بیشتر هنرهای تجسمی با رعایت آن ها به چشم نوازی اثر افزوده می شود. این چشم نوازی نسبی است. یعنی ممکن است در نظر همه چشم نواز محسوب نشود. دانستن این اصول و استفاده آگاهانه از آن ها می تواند به زیبایی بصری عکس کمک کند.

برای مثال، نسبت های طلایی در مستطیل، قانون دو سوم ها، فضای منفی، تقارن نامتقارن و ... .

جای دادن منطقی عناصر تجسمی در فضای مورد نظر در سطح دوبعدی یا سه بعدی ترکیب بندی یا کمپوزیسیون گفته می شود. 

ترکیب بندی تحت قواعد و اصول معین و محاسبات دقیق انجام می گیرد و بین عناصر تصویری ارتباط منطقی ایجاد می کند.

نظم و ترتیب دادن، برنامه ریزی کردن بین عناصر تصویری، منسجم نمودن قسمت ها با هم ترکیب کردن و کنار هم قرار دادن آنها، ساختار و سازماندهی عناصر تجسمی و هماهنگ کردن همه ی اجزای با هم، مفهوم ترکیب را مشخص می کند.

اصطلاح ترکیب در همه ی هنرها به خصوص هنرهای تجسمی بکار می رود؛ مانند ترکیب موسیقی یا ترکیب نقوش هندسی و غیرهندسی ترکیب شکل های انتزاعی ترکیب یک فیلم سینمایی و به طور کلی ترکیب یک اثر هنری شکل ها نسبت به فضایی که اشغال می کنند؛ جلوه های متفاوتی به خود می گیرند و در اثر نیروهای بصری ناشی از شکل و زمینه مفهوم جداگانه بدست می آورند.

هر شکل ثابت، مثلا یک دایره، در داخل مربع، مربع مستطیل، لوزی و حتی دایره جلوه های متغیر به خود می گیرد و خصوصیات تصویری آن متغیر می شود.

بدین ترتیب هر شکل و نقشی نسبت به فضا و شکل اطراف جلوه و معنای خاص پیدا می کند که ناشی از نیروهای بصری است در نتیجه هر واحد صری موقعیت فضایی و جلوه و نمود خود را به واسطه روابط فعال و متقابل واحدهای تصویری پیرامون خود کسب می کند و نیروهای تصویری که از جهات مختلف، راست و چپ، بالا و پایین، جلو و عقب بر آن اثر می گذارند. موقعیت فضایی آن را ایجاد می کنند.

علاوه بر آن رنگ باارزش های تصویری خاص خود که دایما تحت تاثیر و دگرگونی شرایط فضایی و تابش نور می باشد و بافت نیز به صورت موثر در مشخص کردن موقعیت فضایی کیفیات بصری عناصر تصویری موثر هستند.

ترکیب بندی یا تشابه

اگر در ترکیبی شکل، اندازه، رنگ یا بافت فرم های واحد کمی تغییر کند این فرم ها دیگر قسمتی از یک ساختار تکرار محض نیستند؛ بلکه با تشابه بیشتر و به صورت آزادتری به یکدیگر مربوط می شوند.

تشابه می تواند چگونگی استقرار فرم های واحد را نشان دهد. ترتیب استقرار مشابه فرم های واحد ممکن است به یک ساختار تکرار شعاعی یا تغییر تدریجی شبیه شود.

ترکیب بندی با تمرکز

اجتماع فرم های واحد درنواحی خاصی از ترکیب ( تمرکز) نامیده می شود. تمرکز حرکاتی موزون ایجاد می کند و اغلب یک مرکز توجه اصلی و تعدادی مرکز فرعی به وجود می آورد.

تمرکز پدیده های طبیعی را نیز تداعی می کند؛ مانند ابرهای زودگذر، پاشیده شدن آب، ریزش برگ ها و مهاچرت پرندگان.

ترکیب در طراحی سنتی ایران

مقصود از ترکیب کنار هم چیدن عناصر، در مورد هنر نقش هایی است که در نهایت وحدت ایجاد می کند. یگانگی هدف شکل و محتوای ترکیب است. به هیچ وجه نمی توان نقش های آماده ( طراحی و رنگ شده) را پهلوی هم قرار داد و نام آن را طراحی نامید. اشتباهی که اغلب و اکنون بویژه طراحان انجام می دهند که به جای قلم از رایانه استفاده می کنند؛ در کار طراحی سنتی گذشته از اینکه نقش ها باید با هم سازگار و هماهنگ باشند و از یک جنس استفاده شود؛ باید هر یک رنگ بندی مناسب خودش را داشته باشد و در عین حال مناسب دیگر اجزای کنار خود و زمینه کار داشته باشند و مقصود از ترکیب همین است. 

ترکیب وحدتی است که از کثرت پدید می آید و بنابرین طراح باید بسیار سنجیده و کارآزموده باشد و نه تنها ترکیب شکل ها( فرم ها) بلکه رنگ ها را خوب بشناسد و در کار خویش تضاد، ناسازگاری، نقطه ضعف و امثال آن ها باقی نگذارد. 

در نظر گرفتن نه تنها تناسب متن و حاشیه و متن و اجزا درون آن بلکه ملاحظه اجزا مناسب متن و حاشیه از مهمترین عوامل موفقیت طرح و کمال آن است. باید توجه داشت که طراحی سنتی ایران، چنان که در مقدمه درباره آن صحبت شد؛ خود فرهنگ بالغی است که از طریق کوشش های نسل های فراوان و گاه بسیار هوشمند، دانشمند و هنرمند پدید آمده است. 

بنابرین رعایت مبانی آن ناگزیر است و ترکیب نه تنها در طراحی سنتی، یعنی طرح کاشی، قالی، کارهای فلزی و چوبی اهمیت دارد. بلکه یکی از مهمترین کارکردهای آن در معماری سنتی ایران است که مشمول عمده قواعد طراحی سنتی است. نقشه کلات ها( چه به شکل دژ و چه به صورت روستا یا قلعه) و نیز نقشه باغ ها، کوشک ها و خانه ها و مسجدهای ایران تابع آن است.

در ادامه با مطالب بیشتری با ما همراه باشید:

1-چه کاغذی برای تکنیک مدادرنگی مناسب تر است؟         2-  نحوه طراحی پرتره    3- نحوه اجرای تناسبات چهره     4-  سایه روشن      5-  نحوه اجرای سایه در طراحی    6- تکنیک گواش       7-   مفهوم رنگ

ما را در آپارات و یوتیوب  به آدرس زیر دنبال کنید:

آدرس کانال ما در آپارات" SOORATGARY"

پارت اول         پارت دوم         پارت سوم        پارت چهارم        پارت پنجم       پارت ششم       پارت هفتم